Các báo cáo đáng báo động tập trung vào những đợt bùng phát gần đây của các loại virus đã được biết đến nhưng cực kỳ nguy hiểm, chủ yếu là bệnh do virus Marburg và sốt xuất huyết Crimean-Congo (CCHF). Mặc dù đây không phải là một căn bệnh "mới" duy nhất, việc các phương tiện truyền thông sử dụng mô tả sống động "chảy máu mắt" đã thu hút sự chú ý khẩn cấp đến mức độ nghiêm trọng của các cuộc khủng hoảng sức khỏe đang diễn ra này.
Các Loại Virus Đứng Sau Dịch Bệnh
Triệu chứng chảy máu từ mắt, trong y học gọi là xuất huyết kết mạc, là một biểu hiện của bệnh sốt xuất huyết do virus thể nặng. Những căn bệnh này tấn công hệ thống mạch máu của cơ thể, dẫn đến mất ổn định và rò rỉ máu.
Bệnh do virus Marburg: Các đợt bùng phát gần đây, đặc biệt là ở Rwanda, được cho là do virus Marburg gây ra. Loại virus thuộc họ filovirus này, cùng họ với Ebola, là một trong những mầm bệnh độc lực mạnh nhất được biết đến có khả năng lây nhiễm cho người, với tỷ lệ tử vong ca bệnh có thể lên tới 88%. Một trận dịch ở Rwanda vào cuối năm 2024 được báo cáo đã khiến ít nhất 15 người tử vong, cùng hàng trăm người khác bị nhiễm bệnh.
Sốt xuất huyết Crimean-Congo (CCHF): Loại virus do ve truyền này cũng là một mối lo ngại lớn và là bệnh lưu hành ở nhiều vùng của châu Phi, Trung Đông, châu Á và vùng Balkans. CCHF có tỷ lệ tử vong ca bệnh dao động từ 10% đến 40%. WHO đã báo cáo nhiều đợt bùng phát trên khắp lục địa châu Phi trong năm 2024 và 2025. Mặc dù không phải lúc nào cũng xuất hiện, triệu chứng mắt đỏ và các triệu chứng xuất huyết là những chỉ số chính của bệnh CCHF thể nặng.
Triệu Chứng, Đường Lây Truyền và Tỷ Lệ Tử Vong Cao
Các triệu chứng ban đầu của những bệnh sốt xuất huyết do virus này thường không đặc hiệu, khiến việc chẩn đoán sớm trở nên khó khăn. Chúng thường bao gồm:
Sốt khởi phát đột ngột
Đau đầu dữ dội và đau cơ
Buồn nôn, nôn mửa và tiêu chảy
Mệt mỏi và suy nhược
Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng nghiêm trọng hơn có thể xuất hiện, bao gồm:
Biểu hiện xuất huyết: Chảy máu từ mũi, nướu và mắt. Máu cũng có thể xuất hiện trong phân và chất nôn.
Suy tạng: Các virus này có thể dẫn đến suy thận và suy gan.
Triệu chứng thần kinh: Mất phương hướng, co giật và hôn mê có thể xảy ra ở giai đoạn nặng.
Sự lây truyền của cả Marburg và CCHF sang người xảy ra qua các con đường khác nhau. CCHF chủ yếu lây sang người từ ve và gia súc. Việc lây truyền từ người sang người có thể xảy ra khi tiếp xúc với máu, dịch tiết, nội tạng hoặc các chất dịch cơ thể khác của người bị nhiễm bệnh. Virus Marburg ban đầu được truyền từ dơi ăn quả và lây lan trong cộng đồng người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người bệnh, và với các bề mặt, vật liệu bị nhiễm các dịch này.
Phản Ứng của WHO và Quốc Tế
Tổ chức Y tế Thế giới đang tích cực làm việc với các quốc gia bị ảnh hưởng để kiểm soát sự lây lan của những căn bệnh chết người này. Các chiến lược ứng phó chính bao gồm:
Giám sát và Truy vết Tiếp xúc: Xác định và theo dõi những cá nhân có thể đã tiếp xúc với virus để ngăn chặn sự lây lan thêm.
Quản lý Ca bệnh: Cung cấp chăm sóc hỗ trợ cho những người bị nhiễm bệnh, đây hiện là phương pháp điều trị chính vì chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cho các bệnh này.
Giáo dục Sức khỏe Cộng đồng: Nâng cao nhận thức trong cộng đồng về các triệu chứng của bệnh và các biện pháp phòng ngừa cần thiết để tránh lây nhiễm. Điều này bao gồm cả các thực hành mai táng an toàn, vì người đã khuất vẫn có thể có khả năng lây nhiễm.
Hỗ trợ Xét nghiệm: Tăng cường năng lực chẩn đoán để nhanh chóng xác định các ca bệnh.
Các quan chức y tế đang kêu gọi tăng cường cảnh giác và hỗ trợ toàn cầu để ngăn chặn các đợt bùng phát này leo thang thành các dịch bệnh quy mô lớn hơn. Triệu chứng "chảy máu mắt", dù kinh hoàng, đóng vai trò như một lời nhắc nhở nghiệt ngã về tác động tàn phá của các loại virus này và nhu cầu cấp thiết về một phản ứng quốc tế phối hợp để bảo vệ các cộng đồng dân cư dễ bị tổn thương.
Tom