VietPress USA (14/5/2026): Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hôm thứ Năm 14/5 cảnh báo về khả năng “xung đột và thậm chí là đối đầu” với Hoa Kỳ liên quan đến Đài Loan, đồng thời cảnh báo Tổng thống Donald Trump rằng căng thẳng quanh hòn đảo mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền có thể làm tổn hại quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Cảnh báo mạnh mẽ này được đưa ra khi hai nhà lãnh đạo gặp nhau tại Bắc Kinh trong cuộc hội đàm cấp cao kéo dài hai ngày. Điều này trái ngược với những lời khen ngợi công khai mà cả hai đã dành cho nhau khi họ xuất hiện tại lễ đón trọng thể ở Đại lễ đường Nhân dân.
Hai cường quốc đối địch bước vào hội nghị trong bối cảnh bất đồng về nhiều vấn đề nhạy cảm, bao gồm Đài Loan, tranh chấp thương mại và cuộc chiến Iran. Tuy nhiên, cả Washington và Bắc Kinh đều muốn ưu tiên ổn định quan hệ song phương sau giai đoạn căng thẳng trong nhiệm kỳ hai của ông Trump.
Sự khác biệt trong cách hai bên mô tả cuộc gặp — cũng như các bản tường thuật khác nhau về nội dung thảo luận — cho thấy khó khăn trong việc thu hẹp khoảng cách giữa hai bên.
Một trong những điểm căng thẳng lâu dài là Đài Loan. Theo bản tóm tắt từ phía Trung Quốc, ông Tập nhấn mạnh với ông Trump rằng đây là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ–Trung.
Ông nói rằng nếu vấn đề được xử lý tốt, quan hệ có thể “nhìn chung ổn định”. Nhưng nếu không, “hai nước sẽ xảy ra xung đột, thậm chí đối đầu, khiến toàn bộ quan hệ rơi vào nguy hiểm lớn”.
Đài Loan — một nền dân chủ tự trị — từ lâu bị Bắc Kinh tuyên bố là lãnh thổ của mình và không loại trừ khả năng dùng vũ lực để kiểm soát.
Phía Mỹ khẳng định chính sách về Đài Loan không thay đổi sau cuộc gặp.
Ngoài Đài Loan, hai bên cũng thảo luận về thương mại và cuộc chiến Iran. Theo Tòa Bạch Ốc, ông Tập bày tỏ phản đối việc quân sự hóa eo biển Hormuz và cho biết sẵn sàng mua dầu của Mỹ để giảm phụ thuộc.
Cuộc gặp bắt đầu bằng lễ đón trọng thể tại Đại lễ đường Nhân dân, nơi ông Trump được chào đón bằng nghi thức trang trọng, có đội quân nhạc và học sinh vẫy hoa.
Hai nhà lãnh đạo sau đó có cái bắt tay kéo dài và cùng tham quan khu vực trung tâm Bắc Kinh.
Trong phát biểu mở đầu, ông Trump nói ông “rất tôn trọng” ông Tập và Trung Quốc, gọi ông Tập là “một nhà lãnh đạo vĩ đại”. Ông Tập đáp lại rằng thế giới đang đứng trước “ngã rẽ mới” và hai nước cần hợp tác thay vì đối đầu.
Sau cuộc họp kéo dài khoảng hơn hai giờ, hai bên tham dự tiệc quốc yến và tiếp tục thảo luận về thương mại. Ông Trump mời ông Tập thăm Mỹ vào tháng 9.
Cuộc gặp kết thúc với đánh giá chung là “tích cực”, nhưng vẫn còn nhiều khác biệt lớn, đặc biệt là về Đài Loan và cạnh tranh chiến lược giữa hai nước.
Căng thẳng vấn đề Đài Loan trong cuộc gặp đầu tiên giữa Trump và Tập Cận Bình.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã cảnh báo Tổng thống Trump về căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh liên quan đến Đài Loan trong cuộc gặp đầu tiên của họ tại Bắc Kinh vào thứ Năm, theo Bộ Ngoại giao Trung Quốc.
“Bảo vệ hòa bình và ổn định ở eo biển Đài Loan là điểm đồng thuận lớn nhất giữa Trung Quốc và Mỹ,” ông Tập nói, theo một bài đăng trên nền tảng xã hội X của người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mao Ninh.
Trong khi đó, Tòa Bạch Ốc mô tả hội nghị thượng đỉnh là “một cuộc gặp tốt”.
Ông Trump trong phần phát biểu mở đầu cuộc gặp đã cho thấy ông sẵn sàng hợp tác kinh doanh với Trung Quốc. Sự hiện diện của nhóm các lãnh đạo doanh nghiệp tháp tùng ông Trump cũng là một dấu hiệu cho điều đó.
Trong nước, phát biểu gần đây của ông Trump khi coi nhẹ các vấn đề về chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ có thể làm xáo trộn thông điệp của đảng Cộng Hòa về khả năng chi trả trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Việc tài trợ cho cuộc chiến với Iran của ông Trump đang “gặp khó khăn lớn” trong bối cảnh lo ngại ngày càng tăng trong nội bộ Đảng Cộng hòa.
Tại Quốc hội, một dự luật lớn về tiền mã hóa sẽ đối mặt với phép thử quan trọng tại Thượng viện, khi Ủy ban Ngân hàng dự kiến bỏ phiếu về đạo luật quản lý ngành này. Hạ viện sẽ thảo luận về một nghị quyết quyền lực chiến tranh.
Trump nói Trung Quốc đồng ý mua đậu nành, năng lượng và máy bay Boeing
Tổng thống Trump nói với Fox News rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đồng ý mua đậu nành, năng lượng và máy bay trong cuộc gặp song phương giữa hai nhà lãnh đạo tại Bắc Kinh vào thứ Năm hôm nay 15/5.
Theo Fox News, Trump nói với người dẫn chương trình Sean Hannity rằng ông Tập cam kết sẽ giúp Mỹ trong vấn đề Iran và đồng ý mua đậu nành, dầu, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và các loại năng lượng khác của Mỹ. Ngoài ra, ông Tập nói Trung Quốc sẽ mua 200 máy bay Boeing 737.
Trước đó, Boeing đã đàm phán một thỏa thuận bán 500 máy bay 737 Max cho Trung Quốc. Giám đốc điều hành của công ty, Kelly Ortberg, cũng có mặt tại Bắc Kinh cùng với Trump.
Trump và ông Tập đã gặp nhau trong 2 giờ 15 phút vào thứ Năm 15/5, theo nhóm báo chí Tòa Bạch Ốc.
Tòa Bạch Ốc cho biết trong bản tóm tắt cuộc họp rằng hai nhà lãnh đạo đã thảo luận về kinh doanh và thương mại, cùng với cuộc chiến Iran và eo biển Hormuz.
“Mỹ và Trung Quốc đã thống nhất rằng eo biển Hormuz phải được mở để duy trì dòng chảy tự do của năng lượng,” một quan chức Tòa Bạch Ốc nói.
“Ông Tập cũng bày tỏ sự phản đối của Trung Quốc đối với việc quân sự hóa eo biển này và bất kỳ nỗ lực nào nhằm thu phí sử dụng, đồng thời ông thể hiện quan tâm đến việc mua thêm dầu Mỹ để giảm phụ thuộc của Trung Quốc vào eo biển này trong tương lai,” quan chức này nói thêm. “Cả hai nước đều đồng ý rằng Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân.”
Không có thay đổi về Đài Loan
Cùng với Iran, một nội dung trọng tâm trong chương trình nghị sự của hội nghị thượng đỉnh là Đài Loan — một trong những vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ Mỹ–Trung. Ông Tập Cận Bình đã cảnh báo ông Trump vào thứ Năm rằng căng thẳng về Đài Loan có thể đe dọa mối quan hệ giữa hai bên, dẫn đến “xung đột và thậm chí chiến tranh” nếu vấn đề này không được xử lý cẩn thận, theo bản tường thuật của Bắc Kinh về cuộc hội đàm.
Giống như phần lớn các quốc gia khác, Mỹ không có quan hệ ngoại giao chính thức với Đài Loan, nhưng lại là bên ủng hộ quốc tế lớn nhất và là nhà cung cấp vũ khí cho nền dân chủ tự trị này. Dù Mỹ có nghĩa vụ pháp lý phải cung cấp vũ khí phòng thủ cho Đài Loan, nước này từ lâu đã duy trì chính sách “mơ hồ chiến lược” về việc liệu quân đội Mỹ có can thiệp bảo vệ hòn đảo này trực tiếp trong trường hợp Trung Quốc tấn công hay không.
“Chính sách của chúng tôi về vấn đề đó không thay đổi,” ông Rubio nói. “Nó đã khá nhất quán qua nhiều chính quyền tổng thống khác nhau và hiện vẫn như vậy.”
Ông Trump thường nói về Đài Loan theo hướng mang tính giao dịch, yêu cầu hòn đảo này chi nhiều hơn cho quốc phòng và phàn nàn rằng ngành công nghiệp bán dẫn hàng đầu thế giới của họ đang “cướp” việc làm của người Mỹ. Điều đó làm dấy lên lo ngại từ những người ủng hộ Đài Loan rằng ông Trump có thể nhượng bộ ông Tập về Đài Loan, chẳng hạn như thay đổi chính sách của Mỹ từ “không ủng hộ” độc lập của hòn đảo sang “phản đối” nó — một thay đổi tinh tế mà Bắc Kinh đã và đang thúc đẩy.
Ông Rubio cũng bảo vệ những phát biểu của ông Trump trong tuần này về áp lực tài chính đối với người Mỹ.
Ông Trump cũng khiến những người ủng hộ Đài Loan lo ngại với các phát biểu cho thấy ông và ông Tập đang thảo luận về việc bán vũ khí của Mỹ cho hòn đảo này — điều mà một số chuyên gia cho rằng sẽ vi phạm chính sách lâu đời của Mỹ, vốn cấm tham vấn như vậy với Bắc Kinh.
Ông Rubio nói rằng việc bán vũ khí của Mỹ cho Đài Loan “không được đề cập nổi bật” trong các cuộc thảo luận Trump–Tập hôm thứ Năm.
Tháng 12 năm ngoái, chính quyền Trump đã công bố gói vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Loan, được cho là lớn nhất từ trước đến nay, và một gói lớn hơn nữa có thể đang được chuẩn bị. Chính quyền Trump cũng chỉ trích áp lực quân sự ngày càng gia tăng mà Đài Loan phải đối mặt từ Trung Quốc, khi Bắc Kinh gần như hằng ngày điều máy bay và tàu chiến áp sát hòn đảo.
“Theo quan điểm của chúng tôi, bất kỳ thay đổi cưỡng ép nào đối với hiện trạng hiện nay đều sẽ là điều tồi tệ cho cả hai quốc gia,” ông Rubio nói.
Ông Trump gây áp lực với ông Tập về Jimmy Lai
Ông Rubio nói rằng ông Trump cũng đã hỏi ông Tập về trường hợp của Jimmy Lai, 78 tuổi, người mà vụ án đã trở thành biểu tượng cho chiến dịch đàn áp bất đồng chính kiến của Bắc Kinh tại Hồng Kông — một thuộc địa cũ của Anh đã trở về dưới quyền Trung Quốc vào năm 1997.
Trung Quốc mô tả ông Lai, một nhà phê bình nổi bật chống Đảng Cộng sản cầm quyền, là “kẻ chủ mưu” của các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ đã làm rung chuyển Hồng Kông trong nhiều tháng vào năm 2019.
“Tổng thống luôn nêu vụ việc đó và một vài trường hợp khác, và rõ ràng chúng tôi hy vọng sẽ nhận được phản hồi tích cực,” ông Rubio nói.
Ông không trả lời trực tiếp câu hỏi liệu ông Lai có thể đến Mỹ nếu được phía Trung Quốc trả tự do hay không.
“Chúng tôi sẵn sàng xem xét bất kỳ thỏa thuận nào phù hợp với họ, miễn là ông ấy được trả tự do,” ông Rubio nói.
Một số quốc gia vùng Vịnh không hỗ trợ Trump.
Việc Tổng thống Donald Trump đột ngột đảo ngược kế hoạch hỗ trợ các tàu đi qua Eo biển Hormuz được cho là xảy ra sau khi một đồng minh quan trọng ở vùng Vịnh đình chỉ việc cho phép quân đội Mỹ sử dụng căn cứ và không phận của họ để thực hiện chiến dịch, theo hai quan chức Mỹ.
Trump đã khiến các đồng minh vùng Vịnh bất ngờ khi công bố “Project Freedom” trên mạng xã hội vào chiều Chủ nhật, các quan chức cho biết, khiến giới lãnh đạo Ả Rập Xê Út tức giận. Đáp lại, quốc gia này thông báo với Mỹ rằng họ sẽ không cho phép máy bay quân sự Mỹ bay từ Căn cứ Không quân Prince Sultan ở phía đông nam Riyadh hoặc bay qua không phận Saudi để hỗ trợ chiến dịch, các quan chức nói.
Một cuộc điện đàm giữa Trump và Thái tử Mohammed bin Salman không giải quyết được vấn đề, buộc tổng thống Trump phải tạm dừng “Project Freedom” để khôi phục quyền tiếp cận không phận quan trọng cho quân đội Mỹ.
Các đồng minh thân cận khác ở vùng Vịnh cũng bị bất ngờ; Trump đã nói chuyện với lãnh đạo Qatar sau khi chiến dịch đã bắt đầu.
Một nguồn tin từ Saudi nói với NBC News rằng Trump và Thái tử “vẫn thường xuyên liên lạc.” Các quan chức Saudi cũng đã trao đổi với Trump, Phó Tổng thống JD Vance, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ và Ngoại trưởng Marco Rubio, nguồn tin cho biết.
Khi được hỏi liệu việc công bố “Project Freedom” có khiến lãnh đạo Saudi bất ngờ không, nguồn tin Saudi nói: “Vấn đề của giả định đó là mọi thứ đang diễn ra rất nhanh theo thời gian thực.” Nguồn tin nói Saudi Arabia “rất ủng hộ các nỗ lực ngoại giao” của Pakistan nhằm làm trung gian một thỏa thuận giữa Iran và Mỹ để chấm dứt chiến tranh.
Một quan chức Tòa Bạch Ốc cho biết trong tuyên bố rằng khi được hỏi về việc một số lãnh đạo vùng Vịnh bị bất ngờ trước thông báo của Mỹ, “Các đồng minh khu vực đã được thông báo trước.”
Một nhà ngoại giao Trung Đông nói rằng Mỹ đã không phối hợp “Project Freedom” với Oman cho đến sau khi Trump đưa ra thông báo. “Mỹ đã công bố trước rồi mới phối hợp với chúng tôi,” nhà ngoại giao nói, đồng thời cho biết họ “không tức giận hay khó chịu.”
Trump đã công bố chiến dịch vào cuối tuần như một cách phá vỡ phong tỏa của Iran tại Eo biển Hormuz, và các lãnh đạo an ninh hàng đầu của ông đã dành nhiều thời gian trong tuần để quảng bá chiến dịch, nhưng sau đó ông đột ngột dừng lại sau khoảng 36 giờ.
Quân đội Mỹ đã chuẩn bị điều thêm tàu ở Vịnh để đi qua eo biển Hormuz khi chiến dịch bị dừng, một quan chức nói. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ trước đó thông báo rằng hai tàu treo cờ Mỹ đã đi qua eo biển như một phần của “Project Freedom.”
Trong bài đăng của mình, Trump nói “Project Freedom” sẽ được “tạm dừng trong một thời gian ngắn” để xem liệu một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh có thể được hoàn tất và ký kết hay không.
Quân đội Mỹ đang duy trì máy bay chiến đấu, máy bay tiếp dầu và hệ thống phòng không tại căn cứ Prince Sultan ở Saudi Arabia. Saudi từng cho phép Mỹ sử dụng căn cứ này để hỗ trợ chiến tranh ở Iran, đồng thời cho phép máy bay từ các quốc gia lân cận bay qua không phận của họ.
“Do yếu tố địa lý, bạn cần sự hợp tác của các đối tác khu vực để sử dụng không phận của họ,” một quan chức Mỹ nói. Trong một số trường hợp, không có đường bay thay thế, quan chức này giải thích. Máy bay quân sự đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tàu thuyền trong “Project Freedom,” tạo thành một “lá chắn phòng thủ.”
Quân đội Mỹ gọi việc cho phép sử dụng lãnh thổ nước khác là ABO (access, basing and overflight) — tức quyền tiếp cận, đặt căn cứ và bay qua. Máy bay chiến đấu, máy bay tiếp dầu và máy bay hỗ trợ đều cần sự cho phép của các đồng minh quan trọng trong khu vực. Ả Rập Xê Út và Jordan đóng vai trò quan trọng cho căn cứ, Kuwait quan trọng cho quyền bay qua, còn Oman quan trọng cho cả bay qua và hậu cần hải quân.
Trump đã gọi điện cho Quốc vương Qatar sau khi “Project Freedom” bắt đầu, và một quan chức Qatar cho biết họ đã thảo luận về thỏa thuận ngừng bắn và “tác động đối với an ninh hàng hải và chuỗi cung ứng toàn cầu.” Tuyên bố nói rằng Quốc vương nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giảm leo thang.
Quân đội Mỹ vẫn duy trì hiện diện trong và quanh Vịnh. Lực lượng này lớn hơn so với ngày 28/2 khi chiến tranh bắt đầu. Hiện có hai nhóm tàu sân bay trong khu vực, cùng với việc bổ sung hậu cần và tiếp tế.
“Project Freedom” tạm thời cung cấp giám sát quân sự, hỏa lực và nhân sự trên tàu để giúp chúng di chuyển an toàn qua Eo biển Hormuz trong bối cảnh lực lượng Iran tiếp tục đe dọa tàu thuyền.
Chính quyền Trump đang cố gắng thúc đẩy một thỏa thuận đàm phán để chấm dứt xung đột. Iran đang xem xét một đề xuất hòa bình mới từ Mỹ, theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Trump nói chiến tranh có thể kết thúc nếu “Iran đồng ý với những gì đã được thỏa thuận.”
“Ông ấy nói có ‘khả năng rất cao sẽ kết thúc’,” Trump phát biểu tại Tòa Bạch Ốc.
Áp lực chính trị đang gia tăng khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đang đến gần. Trong một cuộc phỏng vấn, Trump nói có thể đạt thỏa thuận trước chuyến thăm Trung Quốc sắp tới.
Ông cũng nói: “Nếu không kết thúc, chúng ta sẽ phải quay lại ném bom mạnh hơn.”
Một số cố vấn thân cận của Trump được cho là ủng hộ việc “hoàn tất công việc” ở Iran bằng cách phá hủy các năng lực quân sự còn lại của nước này.
Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị nói rằng cần sớm chấm dứt chiến tranh.
Một quan chức quốc hội Iran gọi đề xuất mới của Mỹ là “danh sách mong muốn”.
“Người Mỹ sẽ không đạt được bằng chiến tranh những gì họ không đạt được trên bàn đàm phán,” ông nói. Iran tuyên bố sẵn sàng đáp trả mạnh nếu bị khiêu khích.
Tuy nhiên, một quan chức Jordan nói các nỗ lực ngoại giao là nghiêm túc. “Iran không đủ khả năng kinh tế để kéo dài cuộc chiến,” ông nói.
Tại Bắc Kinh, Tổng thống Donald Trump đã thảo luận về cuộc chiến Iran và việc phong tỏa Eo biển Hormuz trong một hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Ngoại trưởng Marco Rubio nói với NBC News trong một cuộc phỏng vấn hôm thứ Năm 15/5, đồng thời cho biết Hoa Kỳ không yêu cầu Bắc Kinh hỗ trợ về vấn đề Iran.
“Phía Trung Quốc nói rằng họ không ủng hộ việc quân sự hóa Eo biển Hormuz, và họ cũng không ủng hộ một hệ thống thu phí, và đó cũng là lập trường của chúng tôi,” nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ cho biết tại Bắc Kinh sau khi Trump, Tập Cận Bình và các phái đoàn của họ có hơn hai giờ đàm phán. Tuy nhiên theo các phái viên báo chí quốc tế nhận định là Trung Quốc không muốn can thiệp vào cuộc chiến Mỹ và Iran và lập trường của Trung Quốc cho rằng Mỹ gây ra cuộc chiến nầy thì Mỹ phải tự giải quyết. Hơn thế nữa cuộc chiến Iran càng kéo dài thì phần lợi thuộc về Trung Quốc vì sẽ làm cho khả năng quân sự Mỹ bị hao mòn chiến cụ và tốn kém ngân sách nên sẽ không còn khả năng chống lại sức mạnh quân sự của Trung Quốc nếu họ phát động chiến tranh thôn tính Đài Loan.
Trong cuộc phỏng vấn rộng, Rubio — người đã đến Bắc Kinh trong khi vẫn bị Trung Quốc trừng phạt, dường như là lần đầu tiên một Ngoại trưởng Mỹ làm điều này — nói rằng Trump và Tập cũng thảo luận về hòn đảo Đài Loan mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền và trường hợp của Jimmy Lai, một nhà xuất bản ủng hộ dân chủ tại Hong Kong, người đã bị kết án 20 năm tù trong năm nay sau khi bị kết tội trong một phiên tòa an ninh quốc gia mang tính bước ngoặt.
Trump được cho là đã tìm kiếm sự hỗ trợ của nhà lãnh đạo Trung Quốc nhằm chấm dứt cuộc chiến Mỹ–Israel với Iran và giải quyết bế tắc quanh Eo biển Hormuz, một tuyến vận chuyển hàng hải quan trọng mà việc bị Iran phong tỏa đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và đẩy giá xăng tăng vọt. Trump trước đó từng ghi nhận rằng Trung Quốc đã giúp đưa Iran trở lại bàn đàm phán cho một lệnh ngừng bắn vào tháng trước.
“Chúng ta không miễn nhiễm với giá dầu toàn cầu ở một thời điểm nào đó, vì chúng ta cũng mua từ thị trường toàn cầu, nhưng các quốc gia khác đang phải trả giá cao hơn nhiều,” Rubio nói, không đề cập trực tiếp đến Trung Quốc. “Họ cũng phải tham gia vào vấn đề này.”
Nhưng Trump “không yêu cầu ông ấy điều gì,” Rubio nói.
“Chúng tôi không yêu cầu Trung Quốc giúp đỡ. Chúng tôi không cần họ giúp,” Rubio nói, người cũng đang bị Trung Quốc trừng phạt từ năm 2020 vì chỉ trích vấn đề nhân quyền. (Trước chuyến thăm của Trump, Trung Quốc cho biết các lệnh trừng phạt này sẽ không ngăn cản Rubio đến Bắc Kinh vì chúng liên quan đến hành động khi ông còn là Thượng Nghị sĩ, không phải khi là ngoại trưởng.)
Cuộc chiến Iran đã trở thành chủ đề lớn trong chuyến thăm Trung Quốc của Trump, khiến chuyến đi bị hoãn sáu tuần. Trung Quốc, quốc gia có quan hệ gần gũi với Iran, đã chỉ trích các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu từ ngày 28 tháng 2 và kêu gọi giải pháp ngoại giao.
Rubio nói rằng Trump và Tập đã tìm thấy điểm chung về Iran, khi Trung Quốc tái khẳng định phản đối việc Tehran phát triển vũ khí hạt nhân.
Một bản tường thuật của Trung Quốc về cuộc hội đàm Trump–Tập không đề cập trực tiếp đến Iran, chỉ nói rằng hai nhà lãnh đạo “trao đổi quan điểm về các vấn đề quốc tế và khu vực lớn, bao gồm tình hình Trung Đông,” theo Tân Hoa Xã, hãng tin nhà nước Trung Quốc.
Rubio bảo vệ các phát biểu của Trump đầu tuần này rằng ông “không hề” lo lắng về áp lực tài chính mà người Mỹ đang phải đối mặt khi ông đàm phán với Iran.
“Điều mà tổng thống muốn làm rõ là, nếu Iran nghĩ rằng họ có thể dùng chính trị nội bộ của chúng ta để gây áp lực buộc ông ấy ký một thỏa thuận tệ, thì điều đó sẽ không xảy ra,” ông nói.
Tổng thống Donald Trump cho biết hôm thứ Năm rằng Chủ tịch Xi Jinping đã cam kết không cung cấp thiết bị quân sự cho Iran trong cuộc gặp song phương giữa hai nhà lãnh đạo.
“Ông ấy nói rằng sẽ không cung cấp thiết bị quân sự. Đó là một tuyên bố rất lớn. Ông ấy đã nói điều đó hôm nay,” Trump nói với người dẫn chương trình Sean Hannity của Fox News trong một cuộc phỏng vấn.
“Ông ấy nói điều đó rất mạnh mẽ, nhưng đồng thời cũng nói rằng họ mua rất nhiều dầu từ đó và muốn tiếp tục làm như vậy. Ông ấy muốn thấy eo biển Hormuz được mở,” Trump tiếp tục.
China từ trước đến nay vẫn luôn khẳng định rằng họ không cung cấp vũ khí cho Iran.
“Chúng tôi đã trả lời những câu hỏi như vậy nhiều lần và phản đối việc lan truyền thông tin sai lệch,” Zhang Xiaogang, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Trung Quốc, nói với các phóng viên vào cuối tháng trước khi được hỏi liệu Trung Quốc có cung cấp thiết bị quân sự cho Iran hay không.
Tuy nhiên, The New York Times đưa tin hôm thứ Tư rằng các quan chức Mỹ cho biết các công ty Trung Quốc đã thảo luận về việc bán vũ khí cho Iran. Theo tờ báo này, các công ty đã cân nhắc việc vận chuyển vũ khí thông qua các quốc gia khác.
Những phát biểu của Trump được đưa ra sau hội nghị thượng đỉnh với ông Tập tại Beijing hôm thứ Năm, cuộc gặp mà Tòa Bạch Ốc mô tả là “tốt đẹp”.
“Hai bên đồng ý rằng eo biển Hormuz phải được duy trì mở để hỗ trợ dòng chảy tự do của năng lượng,” một quan chức Tòa Bạch Ốc cho biết trong bản tóm tắt cuộc họp.
“Chủ tịch Tập cũng nhấn mạnh sự phản đối của Trung Quốc đối với việc quân sự hóa eo biển và bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp phí sử dụng tuyến đường này. Ông cũng bày tỏ mong muốn mua thêm dầu của Mỹ để giảm sự phụ thuộc của Trung Quốc vào eo biển này trong tương lai. Cả hai nước đều đồng ý rằng Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân,” vị quan chức cho biết.
Các cựu quan chức và chuyên gia cho rằng hội nghị có thể giúp thiết lập “luật chơi” để ông Trump có thêm không gian thực hiện ưu tiên trong nước.
“Điểm mấu chốt… là quan hệ kinh tế cần được đặt trên một trạng thái cân bằng,” Mỹ cần ổn định chuỗi cung ứng và xác định giới hạn chấp nhận được giữa hai bên.
Mỹ đòi hỏi Trung Quốc không được sử dụng việc kiểm soát xuất khẩu đất hiếm như một “vũ khí”. Trung Quốc hiện thống trị khai thác và tinh chế đất hiếm — nguyên liệu quan trọng cho công nghệ và quốc phòng.
Hai bên cũng dự kiến thảo luận việc thành lập Hội đồng Thương mại Mỹ–Trung và Hội đồng Đầu tư Mỹ–Trung để quản lý trao đổi hàng hóa và đầu tư, theo Tòa Bạch Ốc.
Các thỏa thuận dự kiến liên quan đến hàng không, nông nghiệp và năng lượng nhằm “tái cân bằng thương mại”.
Kỳ vọng thấp, kết quả nhỏ
Nhiều chuyên gia cho rằng hội nghị chủ yếu mang tính biểu tượng.
“Hội nghị này là một thắng lợi cho Trung Quốc về mặt hình ảnh,” giáo sư Allen Carlson nhận định, cho rằng Bắc Kinh có thể tận dụng để nâng cao vị thế toàn cầu.
Ông Trump được cho là muốn Trung Quốc hỗ trợ vấn đề Iran, trong khi ông cũng cần một “chiến thắng chính trị” trên trường quốc tế.
Trước khi rời Washington, ông Trump nói rằng trọng tâm cuộc gặp là thương mại, không phải Iran, dù ông cũng sẽ thảo luận về cuộc chiến này với ông Tập.
Ông nói Mỹ không cần hỗ trợ thêm từ Trung Quốc về Iran và sẽ “giành chiến thắng bằng cách này hay cách khác”.
Hai nhà lãnh đạo cũng được cho là đã trao đổi nhiều lần về cuộc chiến Iran. Mỹ dự kiến gây sức ép lên Trung Quốc liên quan đến giao thương với Iran và khả năng xuất khẩu vũ khí.
Trong khi đó, Trung Quốc muốn tập trung vào quan hệ song phương và vấn đề Đài Loan.
Cuộc gặp diễn ra với nhiều nghi thức ngoại giao: lễ đón, tham quan Thiên Đàn, tiệc quốc yến, và các cuộc họp song phương tiếp theo.
Hai bên đã từng đạt thỏa thuận thương mại trước đó, bao gồm cam kết Trung Quốc mua 12 triệu tấn đậu nành Mỹ trong năm 2025 và duy trì mức tối thiểu 25 triệu tấn mỗi năm sau đó.
Hiện hai bên đang xem xét gia hạn thỏa thuận ngừng căng thẳng thương mại, nhưng chưa có quyết định chính thức.
Washington cũng đang mất một phần đòn bẩy khi tòa án Mỹ gần đây bác bỏ một số mức thuế quan toàn cầu của ông Trump.
Ông Trump đã khiến những người ủng hộ Đài Loan lo ngại với các phát biểu cho thấy ông và Chủ tịch Tập Cận Bình đang thảo luận về việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan — điều mà một số chuyên gia cho rằng có thể vi phạm chính sách lâu dài của Mỹ, vốn cấm các cuộc tham vấn như vậy với Bắc Kinh.
Khi được hỏi hôm thứ Hai về việc bán vũ khí cho Đài Loan, ông Trump nói: “Chủ tịch Tập muốn chúng tôi không làm vậy, và tôi sẽ bàn về điều đó. Đó là một trong nhiều vấn đề tôi sẽ thảo luận.”
Ngoài việc hạn chế bán vũ khí, Trung Quốc còn hy vọng thúc đẩy ông Trump làm mềm lập trường của Washington về vấn đề chính trị của Đài Loan.
“Họ đang tập trung vào mục tiêu chính, đó là kỳ vọng về các nhượng bộ của Mỹ đối với Đài Loan, và họ không muốn để bất kỳ bên nào bị phân tán khỏi cuộc thảo luận đó vì các sự kiện ở Trung Đông,” bà Henrietta Levin, nghiên cứu viên cao cấp tại viện nghiên cứu Center for Strategic and International Studies, người từng là quan chức cấp cao phụ trách chính sách Trung Quốc dưới thời chính quyền Biden, cho biết.
Trung Quốc đã ám chỉ rằng họ sẽ đưa vấn đề Đài Loan ra thảo luận. Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị mô tả đây là “trọng tâm cốt lõi trong các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc”, theo bản tóm tắt một cuộc điện đàm gần đây với Ngoại trưởng Marco Rubio, người đang cùng ông Trump trong chuyến công du.
Trung Quốc muốn Mỹ sửa đổi chính sách hiện tại về vị thế của Đài Loan, chuyển sang ủng hộ “thống nhất hòa bình” giữa hòn đảo và đại lục, thay vì lập trường hiện nay là kêu gọi “giải quyết hòa bình”.
Một quan chức cấp cao trong chính quyền cho biết chính sách của Mỹ về Đài Loan không thay đổi và cũng không có dự kiến thay đổi. Quan chức này cũng nhấn mạnh rằng Mỹ đã thúc đẩy ngân sách quốc phòng đầy đủ cho Đài Loan, và việc bán vũ khí cho Đài Loan trong nhiệm kỳ hai của ông Trump đã vượt xa bốn năm của chính quyền trước.
Ông Trump nói hôm thứ Hai rằng ông dự đoán Đài Loan sẽ là một phần trong các cuộc thảo luận, cho rằng “luôn luôn được nhắc đến” và nói rằng hòn đảo này được hưởng lợi từ sự hỗ trợ của Nhật Bản và các đối tác khu vực khác, đồng thời so sánh với Ukraine.
Katherine Doyle và Jennifer Jett đưa tin từ Bắc Kinh, còn Dan De Luce và Andrea Mitchell đưa tin từ Washington.
Trung Quốc đã cướp mất chị gái tôi. Trump có thể đưa chị ấy trở về.
Khi Tổng thống Donald Trump ngồi đối diện Xi Jinping, tôi không chỉ cầu xin một phép màu ngoại giao; tôi đang cầu xin nhà lãnh đạo của thế giới tự do nhìn thẳng vào mắt một nhà độc tài và yêu cầu trả tự do cho chị gái tôi — một linh hồn đã bị cỗ máy hận thù cướp mất.
Ai đó phải đứng lên mạnh mẽ chống lại những vi phạm nhân quyền và chương trình nghị sự độc tài của Đảng Cộng sản Trung Quốc, điều đi ngược lại với 250 năm lịch sử dân chủ và tự do của nước Mỹ. Trump có thể làm điều này tốt hơn bất kỳ ai.
Gần tám năm nay, mỗi đêm tôi nhắm mắt lại và tự hỏi liệu chị gái tôi, Tiến sĩ Gulshan Abbas, có thể nhìn thấy cùng một vầng trăng từ phía sau những bức tường của ngục tối tăm hay không. Mỗi sáng thức dậy, tôi cảm thấy tội lỗi vì chị gái vô tội của mình đang phải chịu cảnh tù đày chỉ vì tôi đã sử dụng quyền tự do ngôn luận thiêng liêng để nói lên sự thật về cuộc diệt chủng người Duy Ngô Nhĩ. Hoàn cảnh của chị thôi thúc tôi đấu tranh mạnh mẽ hơn để phơi bày tội ác của Trung Quốc đối với dân tộc tôi.
Gulshan không phải là một nhà hoạt động chính trị; chị là một bác sĩ đã nghỉ hưu, một người mẹ và một phụ nữ vô cùng nhân hậu. Chị bị giam giữ từ tháng 9 năm 2018 chỉ vì là chị gái của tôi. Chị bị chính quyền Trung Quốc bắt đi chỉ vài ngày sau khi tôi đứng trên đất Mỹ và công khai lên án sự đàn áp người Duy Ngô Nhĩ.
Họ bắt chị để bịt miệng tôi, biến tự do của tôi thành nhà tù của chị ấy.
Hoa Kỳ là quốc gia đầu tiên công nhận hành động của Trung Quốc đối với người Duy Ngô Nhĩ là tội diệt chủng. Hội nghị thượng đỉnh này là một nền tảng quan trọng để đối chất với Xi về tình trạng lao động cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ vẫn tiếp diễn, việc giam giữ các tù nhân Duy Ngô Nhĩ, sự đàn áp xuyên quốc gia, và yêu cầu ông chấm dứt nỗi đau của người Duy Ngô Nhĩ.
Hội nghị chủ yếu tập trung vào thương mại, nơi Trump có đòn bẩy đáng kể trong đàm phán nếu ông chọn sử dụng nó. Mỹ đã ban hành đạo luật mạnh mẽ nhất thế giới nhằm chống lao động cưỡng bức do nhà nước áp đặt — Đạo luật Phòng chống Lao động Cưỡng bức Người Duy Ngô Nhĩ — cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức của người Duy Ngô Nhĩ.
Lao động cưỡng bức là nền tảng trong các hành vi lạm dụng của Đảng Cộng sản Trung Quốc đối với người Duy Ngô Nhĩ. Nó làm tăng lợi nhuận bằng cách giảm chi phí sản xuất và mang lại cho Trung Quốc lợi thế cạnh tranh không công bằng trên thị trường. Việc cho phép Trung Quốc tiếp tục duy trì nền kinh tế dựa trên lao động cưỡng bức sẽ giúp họ tiến gần hơn đến mục tiêu thống trị kinh tế toàn cầu — điều đe dọa thành công và vị thế của nước Mỹ trong các vấn đề quốc tế.
Trump nên nói rõ với Xi rằng ông sẽ giữ cho nền kinh tế Mỹ mạnh mẽ bằng cách thực thi nghiêm túc Đạo luật Phòng chống Lao động Cưỡng bức Người Duy Ngô Nhĩ nhằm ngăn chặn các sản phẩm “bẩn” làm tổn hại người lao động trong nước.
Không chỉ vậy, các sản phẩm từ lao động cưỡng bức còn trở thành công cụ gây ảnh hưởng của Trung Quốc. Ví dụ như cơn sốt Labubu của Pop Mart: dù có liên hệ với lao động cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ, thương hiệu này vẫn phát triển toàn cầu, hợp tác với World Cup 2026 của FIFA và lên kế hoạch mở các cửa hàng pop-up khắp nước Mỹ.
Trong bức thư ngày 19 tháng 3, Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện Mỹ về Đảng Cộng sản Trung Quốc đã kêu gọi tăng cường nhận thức rằng các hành vi lạm dụng người Duy Ngô Nhĩ vẫn đang tiếp diễn, bao gồm việc giam giữ phi lý đối với Rahila Dawut, Renagul Geni, Yalkun Rozi và chị gái tôi, Gulshan Abbas. Việc họ bị bỏ tù oan sai là lời nhắc nhở rõ ràng rằng cuộc diệt chủng vẫn chưa chấm dứt.
Những hành vi lạm dụng của Đảng Cộng sản Trung Quốc không chỉ diễn ra trên lãnh thổ Trung Quốc. Ảnh hưởng của họ còn vươn tới công dân Mỹ trong và ngoài nước thông qua đàn áp xuyên quốc gia. Trung Quốc chịu trách nhiệm cho khoảng 22% tổng số vụ đàn áp xuyên quốc gia được ghi nhận trên toàn thế giới, khiến đây trở thành mối lo ngày càng lớn ảnh hưởng đến cuộc sống của công dân Mỹ.
Điều đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến gia đình tôi. Ngày 30 tháng 3, chồng tôi, Abdulhakim Idris, đến Malaysia để vận động và ra mắt phiên bản tiếng Mã Lai của cuốn sách về nạn diệt chủng người Duy Ngô Nhĩ mang tên “Menace.” Thay vào đó, ông bị bắt giữ tại sân bay quốc tế Kuala Lumpur và bị trục xuất theo chỉ thị từ Bắc Kinh. Hộ chiếu Mỹ của ông bị tịch thu, và ông bị giam gần 22 tiếng đồng hồ mà không có lý do hay nhu cầu cơ bản trước khi bị bốn cảnh sát áp giải lên máy bay.
Những chiến thuật này là công cụ quen thuộc của đàn áp xuyên quốc gia nhằm vào người Duy Ngô Nhĩ trên toàn thế giới — kể cả ở Mỹ — để bịt miệng những người bất đồng chính kiến. Nếu công dân Mỹ không an toàn trước tầm ảnh hưởng của Bắc Kinh, thì chủ quyền của chúng ta đang bị đe dọa. Trump phải yêu cầu Trung quốc chấm dứt những hành vi xâm phạm quyền của người Mỹ này.
Chúng ta biết rằng chính quyền Xi đi ngược lại những nguyên tắc làm nên sự vĩ đại của nước Mỹ. Chính sách của họ tìm cách xóa bỏ cá tính và nền dân chủ. Khi định hình tương lai quan hệ với Trung Quốc, Mỹ phải giữ vững lập trường. Trump đang có cơ hội lịch sử để công khai và riêng tư yêu cầu Trung Quốc chấm dứt chương trình diệt chủng và đưa người thân của chúng tôi trở về.
Rushan Abbas là giám đốc điều hành của tổ chức Campaign for Uyghurs và là tác giả cuốn Unbroken: One Uyghur’s Fight for Freedom.
Bộ trưởng năng lượng Cuba nói nước này đã cạn kiệt dầu nhiên liệu và dầu diesel dưới các lệnh trừng phạt của Mỹ
Cuba đã cạn kiệt dầu và dầu diesel trong bối cảnh lệnh phong tỏa kéo dài của Mỹ làm tê liệt nguồn cung nhiên liệu và đẩy hệ thống năng lượng của đảo quốc Cuba đến bờ vực khủng hoảng, theo tuyên bố hôm thứ Tư 13/5 của Bộ trưởng Năng lượng Cuba.
“Chúng tôi hoàn toàn không còn nhiên liệu, và hoàn toàn không còn dầu diesel,” Bộ trưởng Vicente de la O Levy phát biểu trên truyền thông nhà nước Cuba, theo The Guardian. “Chúng tôi không còn dự trữ.”
Ông cũng cho biết lưới điện quốc gia đang ở trong tình trạng “nghiêm trọng”, với các đợt cắt điện luân phiên — kéo dài tới 22 giờ mỗi ngày ở một số khu dân cư — ngày càng thường xuyên hơn tại thủ đô Havana.
Cuba, quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ từ Venezuela, chỉ nhận được một chuyến hàng dầu kể từ tháng 1. Tuy nhiên, hãng United Press International đưa tin riêng rằng ông de la O Levy nói lô hàng 730.000 thùng dầu từ một tàu chở dầu treo cờ Nga đã cạn kiệt, và lưới điện quốc gia hiện chỉ hoạt động dựa trên dầu thô nội địa, khí tự nhiên và năng lượng tái tạo của Cuba.
Các quan chức Cuba đổ lỗi cho tình trạng thiếu nhiên liệu nghiêm trọng là do lệnh cấm vận do chính quyền Trump áp đặt sau chiến dịch quân sự của Mỹ tại Venezuela đầu năm nay. Tổng thống Trump cũng đã cảnh báo các quốc gia khác không nên làm ăn với Cuba.
“Tình hình xấu đi nghiêm trọng này chỉ có một nguyên nhân: cuộc phong tỏa năng lượng mang tính diệt chủng mà Hoa Kỳ áp đặt lên đất nước chúng tôi, đe dọa áp thuế phi lý với bất kỳ quốc gia nào cung cấp nhiên liệu cho chúng tôi,” Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel viết trên nền tảng X hôm thứ Tư hôm qua.
“Đó là một kế hoạch độc ác với mục tiêu chính là khiến toàn dân phải đau khổ, biến họ thành con tin và quay lưng lại với Chính phủ,” ông nói thêm.
Các quan chức cấp cao trong chính quyền Trump không hề che giấu mong muốn thay đổi chế độ tại Cuba. Ngoại trưởng Marco Rubio trước đây từng ám chỉ rằng Mỹ chưa loại trừ khả năng nới lỏng chiến dịch gây áp lực kinh tế để đổi lấy một ban lãnh đạo mới.
Rubio, một người Mỹ gốc Cuba, từ lâu đã chỉ trích chính phủ Cuba và đã khôi phục các lệnh trừng phạt tài chính đối với các thực thể liên quan đến quân đội và chính phủ như một trong những hành động đầu tiên sau khi nhậm chức năm ngoái. Tuần trước, Bộ Ngoại giao Mỹ tiếp tục áp đặt các lệnh trừng phạt mới đối với hai tổ chức Cuba và một cá nhân bị cáo buộc hỗ trợ duy trì chế độ cộng sản.
“Người Cuba rời Cuba, đến các quốc gia khác và trở nên thành công,” Rubio nói trong một cuộc phỏng vấn với Fox News trên chuyên cơ Air Force One tuần này. “Nơi duy nhất trên thế giới mà người Cuba dường như không thể phát triển và thành công là ở Cuba.”
Tình trạng năng lượng, cùng với cuộc khủng hoảng nhân đạo ngày càng nghiêm trọng, đã gây ra bất ổn trong nước. Theo Reuters, hàng trăm người Cuba đã xuống đường tại Havana tối thứ Tư 13/5 để biểu tình. Đám đông chặn đường, gõ soong nồi và hô vang: “Hãy bật điện lên!”
Reuters cho biết có sự hiện diện dày đặc của cảnh sát tại các địa điểm biểu tình, nhưng lực lượng an ninh phần lớn không can thiệp.
Bộ trưởng năng lượng Cuba được cho là đã nói hôm thứ Tư rằng nước này vẫn đang tiếp tục đàm phán để nhập khẩu nhiên liệu, nhưng giá dầu và chi phí vận chuyển toàn cầu tăng cao do xung đột với Iran và việc đóng cửa Eo biển Hormuz đã khiến nỗ lực này trở nên khó khăn hơn.
“Cuba sẵn sàng làm việc với bất kỳ ai muốn bán nhiên liệu cho chúng tôi,” ông nói, theo Reuters.
Trump, người trước đây từng nói với các phóng viên rằng ông tin mình sẽ có “vinh dự tiếp quản Cuba”, cũng đề cập đến các cuộc thảo luận được cho là với Cuba trong một bài đăng trên Truth Social hôm thứ Ba 12/5.
“Chưa có tổng thống Đảng Cộng hòa nào từng nói chuyện với tôi về Cuba — một quốc gia thất bại và chỉ đang đi theo một hướng duy nhất: đi xuống! Cuba đang cầu cứu, và chúng ta sẽ nói chuyện!!!” ông viết trước chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc.
HẠNH DƯƠNG
Tổng hợp
www.Vietpressusa.us